ސިޔާސީ ލީޑަރުންގެ ޙަޤީޤީ ޤާބިލުކަން އިމްތިޙާނުވެގެން ދަނީ، ކަންކަމުގައި އާންމު އިއްތިފާޤު އޮންނަ ފަސޭހަ ވަގުތުތަކުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ކުރުމުއްދަތުގެ ސިޔާސީ މަންފާއާއި ދުރުމުއްދަތުގެ ޤައުމީ މަސްލަހަތާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ދަނޑިވަޅުތަކުގައެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މާރޗު މަހު، ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ފެނިގެންދިޔައީ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކުން ވަރަށް ނާދިރު، ނަމަވެސް އުއްމީދީ އަދި ސާފު މިސްރާބެކެވެ. މެޑިކަލް ދާއިރާގެ މާހިރުން އެތައް މަހެއް ވަންދެން އެދެމުންދިޔަ ކަންކަމަށް އިޖާބަދެއްވައި، އެއިރުގެ ހެލްތު މިނިސްޓަރު ޢަބްދުﷲ ނާޒިމް އިބްރާހީމް އާންމު މީޑިއާއަށް ތިލަކުރެއްވީ އުއްމީދީ ވާހަކަފުޅެކެވެ. އެއީ، ރާއްޖޭގައި ޝީޝާ މަނާކުރުމާއި، ހަކުރު އެކުލެވޭ ބުއިންތަކުން ނަގާ ޓެކްސް އިތުރުކުރުމުގެ އިތުރުން، ސަރުކާރުން ހަކުރަށް ދޭ ސަބްސިޑީ ކަނޑާލުމުގެ މަޝްވަރާތައް ސަރުކާރުން ވަރަށް ސީރިއަސްކޮށް ކުރަމުންދާ ކަމުގެ ޚަބަރެވެ. މިއީ ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާތެރި ވަބާއާ ދެކޮޅަށް ކުރިމަތިލުމަށްޓަކައި، ސިޔާސީ ގޮތުން ދައްކަންޖެހޭ އަގު ދައްކައިގެންވެސް ފިޔަވަޅު އަޅަން ކެރޭ ސަރުކާރެއްގެ ސިފައެވެ.
ނަމަވެސް އެ ސާބިތުކަން ދެމިއޮތީ މަހަކަށްވުރެ ކުރު މުއްދަތަކަށް
އޭޕްރީލް 2026 ގައި އޮތް ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިޚާބާއި ޤައުމީ ރިފަރެންޑަމް ކައިރިވަމުން އައުމާއެކު، ސަރުކާރުގެ އެންމެ މަތީ ފަންތީގައި ބިރުވެރިކަން އުފެދުނެވެ. ޒުވާން ވޯޓަރުންގެ މަޤްބޫލު އާދައެއް ކަމުގައިވާ ޝީޝާ މަނާކޮށްފިނަމަ އިންތިޚާބީ ނާކާމިޔާބީއަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިދާނެކަމުގެ ބިރުގައި، ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ އެމަނިކުފާނުގެ ހެލްތު މިނިސްޓަރުގެ ވާހަކަފުޅު އާންމުކޮށް ދޮގުކުރައްވައި، ޝީޝާ މަނާކުރުމުގެ އެއްވެސް "ޕްލޭނެއް ނެތް" ކަމަށް ހާމަކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ވިދާޅުވެފައެވެ. ސިޔާސީ ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި، ސިއްޙީ ދުޅަހެޔޮކަމުގެ މުހިންމު އެޖެންޑާ ޤުރުބާންކޮށް، ރައީސް މުއިއްޒު މިނިސްޓަރު ނާޒިމް ސިޔާސީ ގޮތުން އެކަނިވެރިކޮށްލެއްވީއެވެ.
ރައީސް މުއިއްޒުގެ އެ ނިންމެވުމުގެ އަސާސީ އަމާޒު ވަރަށް ސާފެވެ. އާންމުންގެ ނުރުހުން ކުޑަކުރުމާއި، ޕާޓީގެ ސިޔާސީ މަޞްލަޙަތު ހިމާޔަތްކޮށްގެން އިންތިޚާބު ކާމިޔާބުކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ފަސްޖެހުމާއި ނިކަމެތިކަމަށް އަދަބުދެނީ ވަރަށް ރަޙުމެއްނެތް ގޮތަކަށެވެ. ކާމިޔާބީ ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ފަސްޖެހުން ވެގެންދިޔައީ ހިތި ނަތީޖާއަކަށެވެ. ކައުންސިލް އިންތިޚާބުންނާއި ރިފަރެންޑަމުން ސަރުކާރަށް ލިބުނީ ބޮޑު ނާކާމިޔާބީއެކެވެ. އޭޕްރީލް 2026 ގެ އިބްރަތަކީ ސާފު އެއްޗެކެވެ؛ ޝީޝާ މަނާނުކޮށް ޝީޝާ އަށް "ހިމާޔަތް" ދިނުމަކުން ވޯޓަރުން ސަރުކާރަކަށް ސާބަހެއް ވެސް އަދި ވޯޓެއް ވެސް ނުދިނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ސާބިތުކަމެއް ނެތް ސިޔާސީ އުޞޫލުތަކަށް ރައްޔިތުން ދިނީ އަދަބެވެ!
ޝީޝާ މަނާ ކުރުމުގެ ނިންމުން އަނބުރާ ގެންދިއުމަކީ ކިހާ ބޮޑު ގޯހެއްކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، އޭގެ ފަހަތުގައިވާ ހަޤީޤީ ނުރައްކަލަށް ބަލާލަންޖެހެއެވެ. ރާއްޖެ މިއަދު ކުރިމަތިލާފައި ވަނީ ނުރައްކާތެރި ސިއްޙީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތަކާއެވެ. ހަކުރުބައްޔާއި، ހިތުގެ ބަލިތަކާއި، އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން އާސަންދަ އާއި އެންސްޕާ ފަދ ދައުލަތުގެ ސިއްޙީ ޚަރަދުތަކަށާއި އާއިލާތަކުގެ ދިރިއުޅުމަށް ވަނީ އިންތިހާއަށް ބާރުބޮޑުވެފައެވެ. 2025 ގެ ފަހުކޮޅު މޯލްޑިވްސް މެޑިކަލް އެސޯސިއޭޝަނުން ޝީޝާއާއި ވޭޕް މަނާކުރުމަށާއި، ހަކުރުގެ ޓެކްސް އިސްލާހުކުރުމަށް ގޮވާލި ގޮވާލުމަކީ މި ކާރިސާ އިން އަރައިގަތުމަށް ދެއްވި ސާފު މަގުޗާޓެކެވެ.
ސަރުކާރުން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ވޭޕް މަނާކޮށް، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން މަނާކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުން، ސަރުކާރުގެ ކިބައިގައި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި އަޚްލާޤީ ބާރެއް އޮތް ކަމަށް ރައްޔިތުން ޤަބޫލުކުރިއެވެ. ފުރަތަމަ ޝައްކުކުރި މީހުންވެސް ދުށީ އެއީ ހަރުދަނާ، އިންގިލާބީ ނިންމުންތަކެއް ނިންމުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި ސަރުކާރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޭގެފަހުން ޝީޝާ މަނާކުރުމަކީ އޭގެ ދެވަނަ، ހިތްވަރުގަދަ ފިޔަވަޅަށް ހެދެންއޮތެވެ. އާންމުކޮށް އެކަމާ މަޝްވަރާކުރަން ފެށުމާއެކު، ހެލްތު މިނިސްޓްރީން އެއެޅީ އިސްލާހީ މަގަށް މުހިއްމު ފިޔަވަޅެކެވެ. އާންމުން އުއްމީދުކުރީ މިކަމުގައި ރައީސާއި ސަރުކާރުގެ ވަރުގަދަ ލީޑަރޝިޕަކަށެވެ.
ނަމަވެސް، ރައީސް މުޢިއްޒު އެމަނިކުފާނުގެ ހެލްތު މިނިސްޓަރުގެ ނިންމެވުން ބާތިލްކުރެއްވުމާއެކު، ހަރުދަނާ ވެރިކަމެއްގެ ތަޞައްވުރު މުޅިން ފުނޑު ފުނޑު ވެގެން ދިޔައެވެ. މިއީ ސިޔާސީ ގޮތުން ތިން ދާއިރާއަކުން ލިބުނު ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ.
ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ސަރުކާރުގެ އެތެރޭގެ ހިންގުން ބަލިކަށިވެފައިވާ މިންވަރު ހާމަވުމެވެ. ހެލްތު މިނިސްޓަރަށް އާންމު ސިއްޙަތުގެ ބޮޑު ސިޔާސަތެއް އިއުލާނުކުރަން ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު، ހަފްތާތަކެއް ފަހުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އާންމުކޮށް އެ މިނިސްޓަރަކު ހާމަކުރެއްވި ސިޔާސަތު ދޮގުކުރެއްވުމުން، ފެނިގެންދަނީ އިންތިޒާމެއް ނެތް، އެކުލެވުންތެރިކަމެއް ނެތް ސަރުކާރެކެވެ. އޭގެން ލިބުނު މެސެޖަކީ ވަޒީރުންގެ ބާރެއް ނެތް ކަމާއި، ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައަޅަނީ ޢިލްމީ ދިރާސާއަކަށް ނުވަތަ ސްޓްރެޓެޖީއަކަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި ސިޔާސީ ބިރުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ކަމެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކީ، ދުންފަތުގެ ބާވަތްތަކަށް ލޯބި ކުރާ އަޑުގަދަ، ރުޅިގަދަ ކުޑަ އާބާދީއަކަށް ސަރުކާރުން ސަމާލުކަންދީ، ހިމޭން މެޖޯރިޓީ އެކަހެރިކޮށްލުމެވެ. ސިޔާސީ ސްޓްރެޓެޖިސްޓުންނަށް ގިނައިން ހެދޭ ގޯހަކީ، އަޑުގަދަ، ރުޅިގަދަ ކުޑަ ގްރޫޕަކަށް—މި ހާލަތުގައި ސިޓީތަކުގެ ޝީޝާ ބޯ މީހުންނާއި ކެފޭތަކުގެ ވެރިންނަށް—މާ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދިނުމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދަރިންނަށް ސާފު، ދުޅަހެޔޮ މާހައުލަކަށް އެދޭ މައިންބަފައިންނާއި، ސިއްޙީ މާހިރުންނާއި، އަދި ޒިންމާދާރު ރައްޔިތުންގެ ހިމޭން އަޣުލަބިއްޔަތު އޮތްކަން ހަނދާންނެތުމެވެ. ޝީޝާ ލައުންޖުތަކުގެ މަސްލަހަތަށް އިސްކަންދިނުމުން، ސަރުކާރުން އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް ދިނީ ހިއްވަރެވެ. އެއާއެކު ސަރުކާރަށް ތާއީދުކުރާ އާންމުން މާޔޫސް ވެގެން ދިޔައެވެ.
ތިންވަނަ، އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، ސަރުކާރުގެ ބަލިކަށިކަން ހާމަވެގެން ދިއުމެވެ. ފަސްޖެހުމުގެ ވަސް ދުވުމަށްވުރެ ބޮޑަށް ސިޔާސީ ނާކާމިޔާބީއަށް ދަޢުވަތުދޭ އެހެން ކަމެއް ނޯންނާނެއެވެ. އޭޕްރިލް މަހުގެ އިންތިޚާބާއި ރިފަރެންޑަމާ ދިމާއަށް ދިޔައިރު، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް ފެނުނީ ރައްޔިތުންގެ އަޑުއަހާ އޯގާތެރި ސަރުކާރެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ފެނުނީ ބިރުން ފިލަންއުޅޭ ސަރުކާރެކެވެ. ވޯޓަރުންގެ ނުރުހުމުގެ ކުޑަކުޑަ އިންޒާރަކާއެކު ފަސްޖެހުމުން، ސަރުކާރުން ވޯޓަރުންނަށް ދިނީ އިތުރަށް ސަރުކާރަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުމުގެ ފުރުޞަތެކެވެ. ވޯޓުފޮށިން ލިބުނު ނާކާމިޔާބީއަކީ ޝީޝާގެ ނިންމުން އަނބުރާ ގެންދިޔުމާ ވެސް ގުޅުން ހުރި ބައްޔެކެވެ. އެއީ އެ ޝީޗާ ބޭން ކުރަން ނުކެރުމުން ލިބުނު ސީދާ ނަތީޖާއެކެވެ. އަމިއްލަ ތަޞައްވުރާ އެކު ހަމަ އިސްކޮޅަސް ތެދުވަން ނުކެރި، މާފަށް އެދޭ ލީޑަރުންނަށް ވޯޓަރުން އިޙްތިރާމެއް ނުކުރާނެއެވެ.
ޝީޝާ މަނާކުރުމުގެ ނިންމުމުގައި ސާބިތުވެ ތިބިނަމަ، އާބާދީ ބޮޑު ސަރަހައްދުތަކުގައި ނުރުހުމުގެ އަޑުތައް ފަހަރުގައި އުފެދުނީހެވެ. ކެފޭތަކުގެ ކުރިމަތީގައި އަޑުގަދަ ކުދި މުޒާހަރާތަކާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ކެމްޕޭންތައް ހިންގީހެވެ. ނަމަވެސް، ހަރުދަނާ ލީޑަރޝިޕަކީ ދުރުމުއްދަތުގެ ކާމިޔާބީއަށްޓަކައި ކުރުމުއްދަތުގެ ހޫނުކަން ތަހައްމަލުކުރަން އެގުމެވެ. ރައީސް މުޢިއްޒު މިނިސްޓަރު ނާޒިމަށް ތާއީދުކުރައްވައި، ޝީޝާ މަނާކުރުމަކީ ޤައުމުގެ ޒުވާނުން ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި ނުކޮށް ދޫކޮށްނުލެވޭނެ ޤައުމީ ވާޖިބެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވައި، އޭޕްރީލް މަހާ ހަމައަށް އެ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލެއްވިނަމަ، ސިޔާސީ މަސްރަޙު ފެނުނީހީ މުޅިން ތަފާތުކޮށެވެ. އެހެން ހެއްދެވިނަމަ ސަރުކާރުން އިންތިޚާބާ ކުރިމަތިލީހީ ވަރުގަދަ، ސާބިތު، އަދި އުޞޫލީ ސަރުކާރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އޭގެ ބަދަލުގައި، ސަރުކާރަށް ލިބުނީ ދެކޮޅުންވެސް އެންމެ ގޯސް ނަތީޖާއެވެ. ޝީޝާ ބޭން ކުރުމުގެ ނިންމުން އަނބުރާ ގެންދިއުމުގެ ލަދުވެތިކަން ތަހައްމަލުކުރަންޖެހުމާ އެކު، ހެލްތު މިނިސްޓަރުގެ އިތުބާރު ވެސް ޤުރުބާންކޮށްލެވުނެވެ. އަދި އެ ހުރިހާ ކަމަކާއެކުވެސް، އިންތިޚާބުން ވީ ބައްޔެވެ. ޤައުމެއް ހިންގޭނީ ސިޔާސީ ގޮތުން ދެއަނގަޔަކުން ވާހަކަދައްކައިގެންނެއް ނޫނެވެ. އިންތިޚާބަކުން ބަލިވުމުގެ ބިރާއެކު ސިއްޙީ މުހިންމު ސިޔާސަތުތައް ޤުރުބާންކުރުމުން، ގެއްލިގެންދިޔައީ ރަނގަޅު ސިއްހީ ސިޔާސަތެއް އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އިންތިޚާބުވެސް ވީ ބައްޔެވެ. އޭޕްރީލް 2026 ގެ ނާކާމިޔާބީއަކީ މިހާރުގެ ސަރުކާރަށާއި، އަންނަން އޮތް ސަރުކާރުތަކަށް އޮތް ވަރުގަދަ އިންޒާރެކެވެ؛ ޙަޤީޤީ ބާރަކީ ސާބިތުކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ އެއްޗެކެވެ. އަމިއްލަ ހިޔަންޏަށް ބިރުގަންނަ ސަރުކާރެއް، އެންމެ ފަހުން އެ ހިޔަނީގެ ތެރެއަށް ގެނބި ނެތިދާނެކަން ހުރިހާ ސިޔާސީ މީހުންވެސް މިހާރު ޤަބޫލުކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.
