ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައިވެސް ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަމާއި އިޤްތިޞާދީ ސިޔާދަތާ ގުޅޭގޮތުން އުފެދިފައިވާ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ބަހުސަކީ ރަސްމާލެ މަޝްރޫޢުގެ ބަހުސެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ހޯދައިދިނުމުގެ ނަމުގައި ދައުލަތުގެ ފައިސާއިން ހިއްކަމުންދާ ރަސްމާލެއިން 500 ހެކްޓަރުގެ ބިން، އިޒްރޭލަށް ވާގިވެރިވާ ޔޫއޭއީގެ "އީގަލް ހިލްސް" ކުންފުންޏަށް 99 އަހަރަށް ދޫކޮށްލުމުގެ މުޢާމަލާތަކީ ހަމައެކަނި ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހި ޤައުމުގެ މުސްތަޤްބަލާއި، ޖިއޯ-ޕޮލިޓިކަލް މަސްލަޙަތުތަކާއި، ޒަމާންވީ ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމާ ގުޅިފައިވާ ބޮޑު އިމްތިޙާނެކެވެ.
* 403 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބިމެއް ހިލޭ ދޫކޮށްލުމާއި މާލީ ގެއްލުން:
މާލީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ސަރުކާރުން މި މަޝްރޫޢު އިޤްތިޞާދީ އިންޤިލާބެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރި ނަމަވެސް، މިއީ އެއް ޤަރުނުގެ މުއްދަތަށް ބަލާއިރު ދިވެހި ދައުލަތަށް އިންތިހާއަށް ގެއްލުން ބޮޑު، ދައުލަތުގެ ސިޔާދަތު ގެއްލިދާ ފަދަ ނުރައްކާތެރި މުޢާމަލާތެކެވެ. ހުޅުމާލޭގެ ބާޒާރުގެ އެވްރެޖް އަގު ކަމަށްވާ އަކަފޫޓަކަށް 7،500 ރުފިޔާގެ ރޭޓުން ހިސާބުކޮށްފިނަމަ، ކ. ފުށިދިއްގަރުފަޅު ހިއްކައިގެން އުފައްދާ ރަސްމާލެއިން ދޫކޮށްލާ 500 ހެކްޓަރު ބިމުގެ ބާޒާރުގެ އަގަކީ 403 ބިލިއަން ރުފިޔާ (23 ބިލިއަން ޑޮލަރު) އެވެ.
* ފްލެޓްތަކުގެ އަގުވެސް ދައްކަންޖެހެނީ ނުސީދާކޮށް ދިވެހި ރައްޔިތުން:
މިހާ އަގުބޮޑު ބިމެއް 11 ނޮވެމްބަރު 2116 އަހަރާ ހަމައަށް، އެއް ޤަރުނަށް ދޫކޮށްލާއިރު، އަޕްފްރަންޓް ފީ ނުވަތަ އެކުއިޒިޝަން ކޮސްޓްގެ ގޮތުގައި ދައުލަތަށް އެންމެ ލޯ ލާރިއެއްވެސް ނުލިބެއެވެ. އީގަލް ހިލްސްއިން 500 މިލިއަން ޑޮލަރު ޚަރަދުކޮށްގެން ހުޅުމާލޭގައި 5،000 ފްލެޓް އަޅައިދޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނި ނަމަވެސް، އެއީ މި ޕްރޮޖެކްޓްގެ ބިންތައް އީގަލް ހިލްސްއިން ވިއްކުމުން ދައުލަތަށް ލިބެން އޮތް 10 އިންސައްތަ ޓެކްސް ފައިސާއިން އުނިކުރާ އަދަދެއް ކަމަށްވާތީ، ފްލެޓްތަކުގެ އަގުވެސް ދައްކަންޖެހެނީ ނުސީދާކޮށް ދިވެހި ރައްޔިތުންނެވެ.
* 10 ބިލިއަން ޑޮލަރު ދައުލަތަށް ލިބެން ވެސް، 298 އަހަރު ( ތިން ޤަރުނު) ނަގާނެ:
މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ތަރައްޤީކުރާ 8،000 ވިލާ ވިއްކައިގެން އީގަލް ހިލްސްއަށް 35 ބިލިއަން ޑޮލަރު (ގާތްގަނޑަކަށް 600 ބިލިއަން ރުފިޔާ) ގެ އާމްދަނީއެއް ލިބޭނެ ކަމަށް އަންދާޒާކުރެވޭއިރު، ދައުލަތަށް ލިބެނީ ފުރަތަމަ ވިއްކާ އަގުން 10 އިންސައްތަ (3.1 ބިލިއަން ޑޮލަރު) އަދި ރީސޭލްއިން 4 އިންސައްތައެވެ. ސީދާ ޕްރޮޕަޓީގެ އާމްދަނީން ބަލާނަމަ، ބިން ހިއްކަން ދިޔަ 1 ބިލިއަން ޑޮލަރު ކެނޑުމުން އިތުރު 10 ބިލިއަން ޑޮލަރު ދައުލަތަށް ލިބެން ވެސް، މި ރޭޓުގައި، 298 އަހަރު ( ތިން ޤަރުނު) ނަގާނެއެވެ. އިންފްލޭޝަނަށް ބަލާއިރު ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ޙަޤީޤަތުގައި އަނބުރާ ލިބެނީ ބިމުގެ އަގު ކަމުގައިވާ 24 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައިވެސް ހަމަ ނުވާ މިންވަރެކެވެ.
* ރައީސް މައުމޫނުގެ އާއިލާގެ ހަނު ތިއްބެވުމާއި އަމިއްލަފުޅު މަސްލަޙަތުތައް:
ޤައުމީ މަޞްލަޙަތާ ގުޅޭ ކޮންމެ ކަމެއްގައި އެންމެ ބާރަށް އަޑުއުފުއްލަވާ އެއް ބޭފުޅަކީ ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމެވެ. ނަމަވެސް، ރަސްމާލޭގެ ބިން ބޭރުގެ ބަޔަކަށް ޤަރުނަކަށް ދޫކޮށްލާ މި ބޮޑު މައްސަލައިގައި ރައީސް މައުމޫނާއި، ސިޔާސީ ގޮތުން ޙަރަކާތްތެރިވެވަޑައިގަންނަވާ އެމަނިކުފާނުގެ ދަރިކަލުން ފާރިސް މައުމޫނާއި ދަރިކަނބަލުން ދުނިޔާ މައުމޫނު އެއްވެސް އެއްޗެއް ވިދާޅުނުވެ ހަނުތިއްބެވުމަކީ ގިނަ ބަޔަކު ސުވާލު އުފައްދާ ކަމެކެވެ. ޤައުމުގެ ސިޔާދަތާއި އިސްލާމީ އައިޑެންޓިޓީއަށް މިހާ ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައި އެ ބޭފުޅުން ހަނުތިއްބެވުމަކީ، ޤައުމަށް ވެވޭ ބޮޑު ޚިޔާނާތެއްގެ ގޮތުގައި ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ސިފަކުރެއެވެ. އަދި، މި ހަނުތިއްބެވުމުގެ ފަހަތުގައި އަމިއްލަ އަދި ޢާއިލީ މަސްލަޙަތުތަކެއް ވާކަމުގެ ތުހުމަތުތައް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. އެގޮތުން، ދުންޔާ މައުމޫނުގެ ފިރިކަލުން އަދި ޤާނޫނީ ވަކީލް ޝުޢައިބަށް، އީގަލް ހިލްސް ކުންފުނީގެ ޤާނޫނީ ޚިދުމަތްތައް ދެއްވުމުގެ ބޮޑު ކޮންޓްރެކްޓެއް ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށް އަޑުތައް ވަނީ ފެތުރިފައިވެއެވެ.
* ޖިއޯ-ޕޮލިޓިކަލް ކޯޅުން: ޔާމީނާއި އިލްޔާސް އިބްރާހީމްގެ ކުރިމަތިލެއްވުން:
ޙަޤީޤަތުގައި ރަސްމާލޭގެ ހުދު ދޮނެވެލީގެ މަތީގައި ކުރެވޭ މި ސިޔާސީ މުޤާބަލާ އަކީ ދިވެހި ސިޔާސީ ތާރީޚުގެ ދެ ބާރު ކަމަށްވާ، ރައީސް މައުމޫނުގެ އެއްބަފާ ކޮއްކޯފުޅު، ކުރީގެ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީނާއި، މައުމޫނުގެ އަނބިކަނބަލުން ނަސްރީނާ އިބްރާހީމްގެ ބޭބެ (ކުރީގެ ޑިފެންސް އަދި ކުރީގެ ޓްރޭޑް މިނިސްޓަރު) އިލްޔާސް އިބްރާހީމާ ދެމެދު ހިނގާ - ކާމިނީ އާއިލާ އާއި އެންދެރި އާއިލާގެ ޒަމާންވީ - ވާދަވެރި ކަމުގެ އައު ބާބެކެވެ.
* ފަރުދާގެ ފުރަގަހުން "ކިންގް-މޭކަރު" އިލްޔާސް ރަސްމާލެ މަޝްރޫޢާ އެއްކޮޅު:
އިންޑިއާއާ ގާތް ގުޅުމެއް ބާއްވަވާ، އަދި 1978 އިން ފެށިގެން ދިވެހި ވެރިކަންތައް ބައްޓަންކުރެއްވުމުގައި "ކިންގް-މޭކަރެއް" ގެ ދައުރު، ފަރުދާގެ ފުރަގަހުން އަދާކުރައްވަމުން ގެންދަވާ އިލްޔާސް އިބްރާހީމް ހުންނެވީ ރަސްމާލެ މަޝްރޫޢާ އެއްކޮޅަށް ކަމަށް މަސްދަރުތަކުން މައުލޫމާތު ލިބިފައިވެއެވެ. ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުގެ މުހިންމު ނިންމުންތަކުގެ ފަހަތުގައި އިލްޔާސްގެ ނުފޫޒު އޮތް ކަމަށް ސިޔާސީ މަސްރަޙް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ދެކޭއިރު، ރައީސް ޔާމީން މި މަޝްރޫޢާ ދެކޮޅުވެވަޑައިގަތުމަކީ އިލްޔާސް މިކަމަށް ތާޢީދުކުރައްވާ މައިގަނޑު ސަބަބު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
* މީންގެ ފަހަތްޕުޅުގައި ޗައިނާ، އިލްޔާސް އިބްރާހީމްގެ ފަހަތްޕުޅުގައި އިންޑިއާ؟:
މި ކުރިމަތިލެއްވުމުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ ޓްވިސްޓަކީ، މި ސަރަޙައްދުގެ ދެ ބާރު ކަމަށްވާ ޗައިނާއާއި އިންޑިއާގެ ނުފޫޒު މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ކަމަށް ބެލޭވޭ މިންވަރެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑުގެ މި އިސްތިރާޖީ ސަރަޙައްދަށް ބާރުފޯރުވުމަށް ހިނގަމުންދާ އެންމެ ވަރުގަދަ ޖިއޯ-ޕޮލިޓިކަލް ކޯޅުމުގައި، ރައީސް ޔާމީންގެ ފަހަތްޕުޅުގައި ޗައިނާ އޮތް ކަމަށް ބެލެވޭއިރު، އިލްޔާސް އިބްރާހީމްގެ ފަހަތުގައި އޮތީ އިންޑިއާކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މި ޖިއޯ-ޕޮލިޓިކަލް އަދި ޢާއިލީ ކޯޅުމުގައި މޮޅުވާ ފަރާތަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރިމަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރާނެއެވެ. ސުވާލަކީ، މި ކުރިމަތިލުމުން އިލްޔާސް ކާމިޔާބު ހޯއްދަވައި އިންޑިއާއާއި ޒަޔަނިސްޓުންނަށް ކާމިޔާބު ލިބޭނީތޯ، ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުގައި ނުކުންނަވާފައިވާ ރައީސް ޔާމީން މި ހަނގުރާމައިން ކާމިޔާބު ހޯއްދަވައި ޗައިނާއަށް ކާމިޔާބު ލިބޭނީތޯ އެވެ.
* އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން މިކަމުގައި ހަނުތިބޭތީ ޔާމީން ފާޑުވިދާޅުވުން:
ރަސްމާލެ މަޝްރޫޢާ ގުޅިގެން ރައްޔިތުންގެ ފެންނަނުފެންނަ ވޯޓެއް (ރެފަރެންޑަމެއް) ނުނަންގަވާނެ ކަމަށް ރައިސް މުއިއްޒު ވިދާޅުވެފައިވާ އިރު، ރެފަރެންޑަމް އެއް ނުނަގަނީ އެފަދަ ވޯޓަކަށް ގިނަ ބަޔަކު ނޫނެކޭ ބުނާނެކަން ސަރުކާރަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާތީ ކަމަށް އެމްޑީޕީގެ އިސް ބޭފުޅުން ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. ރައްޔިތުންގެ ބަހެއް ނެތި ހިންގާ މިފަދަ ބޮޑެތި މަޝްރޫޢުތަކުގެ ސަބަބުން ޤައުމަށް ލިބޭނެ ގެއްލުން އިންތިހާއަށް ބޮޑުކަން ފާހަގަކުރަމުން، ކުރިއަށް އޮތް ސަރުކާރަކުން މިފަދަ އެއްބަސްވުންތަކަށް ބަދަލު ގެންނަން މަޖުބޫރުވާނެ ކަމަށްވެސް އިދިކޮޅު ޕާރޓީތަކުން އިންޒާރުދީފައިވެއެވެ. އަދި ރަސްމާލެ ވިއްކާލުމާއި އިސްލާމްދީނާ ފުށުއަރާ ކަންކަމުގައި ދީނީގޮތުން ތަންދޮރު ދަންނަ ފަރާތްތަކާއި، ޚާއްޞަކޮށް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން މިއަދު މުޅިން ހަނުތިބެ އެއްވެސް ބަހެއް ނުބުނާތީ ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ.
* ޤައުމީ ޙަރަކާތުގެ އިންޒާރާއި މިރޭގެ ބޮޑު އެއްވުން:
މި މައްސަލައިގައި "ދިވެހިންގެ ބިން ދިވެހިންނަށް" މިނަމުގައި ހިންގާ ޤައުމީ ޙަރަކާތުން ވަނީ އީގަލް ހިލްސްގެ ވެރިޔާ މުޙައްމަދު އަލްއައްބާރަށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސިޓީއެއް ފޮނުވައި، އެއްބަސްވުންތައް ހާމަކޮށް ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކަށް ދިއުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. އެމްޑީޕީގެ ޤައުމީ މަޖިލީހުންވެސް ވަނީ ވޯޓަކާ ނުލައި ބިން ދޫކޮށްލާނަމަ ސީދާ ޙަރަކާތަށް ނުކުތުމަށް ޤަރާރެއް ފާސްކޮށްފައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އީގަލް ހިލްސް އިން މި ޕްރޮޖެކްޓް ހިންގާއިރު ބިމެއް އަލުން އެހެން ފަރާތަކަށް ވިއްކާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ކުލީގެ 99 އަހަރުގެ އާ މުއްދަތެއް ފެށޭ ގޮތަށް އޮތުމަކީ ނުސީދާކޮށް ބިން އެއްކޮށް ވިއްކާލުން ކަމަށާއި، ދެފުށް ނުފެންނަ މި މުޢާމަލާތުގައި ކޮރަޕްޝަން ހިމެނޭތޯ މިނިވަން މުއައްސަސާއަކުން ތަހުގީގުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ޤައުމީ ޙަރަކާތުން ބުނެއެވެ.
* ނިންމުން: ޤައުމުގެ ސިޔާދަތަށްޓަކައި މިރޭ ނުކުންނަނީ:
ރަސްމާލެ މަޝްރޫޢުގެ ނަމުގައި ހިންގާ 408 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ މި ބޮޑު ބިރުވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ނިކުމެ ތިބީ ހަމައެކަނި އިދިކޮޅު ޕާރޓީތަކުގެ މެމްބަރުންގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުން ބަދަލުވެ، މިއަދު މިއޮތީ ވެރިކަން ކުރާ ޕީ.އެން.ސީގެ ސަފުތަކުންވެސް ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރާ ހިސާބަށް ގޮސްފައެވެ. އެގޮތުން، ޒަޔަނިސްޓުންނާއި ހިންދުތުވާއިންގެ އޭޖެންޓުންނަށް ރާއްޖޭގެ ވެލިފުކެއްގައިވެސް އަތްލުމުގެ ފުރުސަތު ދީގެން ނުވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެ ވެރިކަން ކުރާ ޕީ.އެން.ސީ ގެ މަޖިލިސް މެންބަރު ހުސައިން ޝަރީފް ފާޅުގައި ބަސް ވިދާޅުވުމަކީ، މި ޑީލުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ވެރިކަން ކުރާ ޕާރޓީއަށްވެސް ވަދެފައިވާ މިންވަރު ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
މިއަދު ޤައުމު މިއޮތީ ވަރަސް ބޮޑު ބައިބައިވުމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ޤައުމުގެ މުސްތަޤްބަލާއި އިސްލާމީ އައިޑެންޓިޓީ ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި ޕާޓީތަކާއި ސިޔާސީ ބޭފުޅުން އެއްގަލަކަށް އަރައިވަޑައިގަންނަވަން ޖެހޭ ވަގުތު އައިސްފައެވެ. މި ކުރިމަތިލުމުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ އާދަޔާ ޚިލާފު ޓްވިސްޓަކީ، މި ސަރަޙައްދުގެ ދެ ބާރު ކަމަށްވާ ޗައިނާއާއި އިންޑިއާގެ ނުފޫޒު މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ މިންވަރެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑުގެ މި ސްޓްރެޓެޖިކް ސަރަޙައްދަށް ބާރުފޯރުވުމަށް ހިނގަމުންދާ އެންމެ ވަރުގަދަ ޖިއޯ-ޕޮލިޓިކަލް ކޯޅުމުގައި، ރައީސް ޔާމީންގެ ފަހަތުގައި ޗައިނާ އޮތް ކަމަށް ބެލެވޭއިރު، އިލްޔާސް އިބްރާހީމާއި އޭބޭފުޅާގެ މަސްލަޙަތު އޮތީ އިންޑިއާފަރާތުގައި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ސުވާލަކީ، މި ކުރިމަތިލުމުން އިލްޔާސް ކާމިޔާބު ހޯއްދަވައި އިންޑިއާއާއި ޒަޔަނިސްޓުންނަށް ނަޞްރު ލިބޭނީތޯ، ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުގައި ނުކުންނަވާފައިވާ ރައީސް ޔާމީން މި ހަނގުރާމައިން މޮޅުވެވަޑައިގެން ޗައިނާއަށް ކާމިޔާބު ހޯއްދަވައިދެއްވާނީތޯއެވެ؟
ރަސްމާލެ ވިއްކާލުމާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ ޤައުމީ ހުރިހާ ޙަރަކާތެއްގެ ކުރީ ސަފުގައި ކުރީގެ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ހުންނެވިއިރު، ކުރީގެ ނައިބު ރައީސް ފައިޞަލް ނަސީމާއި، ކުރީގެ ހޯމް މިނިސްޓަރު އިމްރާން އަބްދުﷲ އާއި، އެމްޑީޕީގެ ކުރީގެ ޗެއާޕާސަން ފައްޔާޒް އިސްމާޢީލް ފަދަ އިސް ބޭފުޅުން އަތުކުރި އޮޅާލައްވައިގެން ނުކުންނެވުމަކީ މި މަޝްރޫޢަކީ މުޅި ޤައުމުގެ މައްސަލައެއްކަން އަންގައިދޭ އެންމެ ވަރުގަދަ ހެތްކެވެ. ސަރުކާރުން ބާރު ސްޕީޑުގައި ޤާނޫނީ ބަދަލުތައް ގެނެސް، ރައްޔިތުންގެ އަޑު ކަނޑުވާލަން އުޅޭ މި ދަނޑިވަޅުގައި، މިރޭ (13 ނޮވެމްބަރު 2026، ހުކުރު ދުވަހުގެ ރޭ) 8:30 ގައި އާޓިފިޝަލް ބީޗުގައި ބާއްވާ ބޮޑު އެއްވުމަކީ ދިވެހި ބިމާއި ސިޔާދަތު ބޭރުބަޔަކަށް ވިއްކާލިޔަ ނުދިނުމަށް ރައްޔިތުން ކުރާނެ އެންމެ ވަރުގަދަ ޤައުމީ ޖިހާދެވެ.